Modern Bir Söylem, Kadim Bir Duruş: Manifest mi, Tefe’ül mü?

• Instagram

Bugünlerde her mecrada karşıma çıkan bir kavram var: “Manifestlemek.” Yani olmasını istediğimiz bir şeyi, arzuladığımız yer ve zamanda meydana gelmesi için dilemek. Bu kelimenin popülerliğini ve manasını öğrendiğimde, bu “istemek” eyleminin kökenini ve nereye yönelmesi gerektiğini merak ettim. Ardından, manifest kavramının dinimizdeki yerini ve sınırlarını biraz irdeleyince, modern çağın bu “yeni” söyleminin aslında kadim öğretilerimizde ne kadar derin karşılıkları olduğunu fark ettim.

Kalbin Pusulası: Tefe’ül

Modern çağda “manifest” adı altında sunulan birçok öğreti, aslında Peygamber Efendimiz (s.a.v.) tarafından bize “tevekkül” kavramıyla birleştirilerek yıllar önce öğretilmiş uygulamalardır. Bu konuda pek çok hadis-i şerif mevcuttur. Örneğin; “Hayrı (iyiliği) isteyin ki onu bulasınız” buyurulmuştur. Bir başka hadis-i kudside ise Allah Teâlâ şöyle buyurur: “Ben, kulumun zannı (beklentisi) üzereyim.”

Bu hadislerden çıkarılması gereken temel ders, bir Müslümanın tevekkülü elden bırakmadan iyimser olması ve hayrı talep etmesidir. Eğer biz tevekkülümüzü ve ibadetlerimizi hakkıyla yerine getirir, kul hakkı yemez ve şirkten sakınırsak; Allah Teâlâ’nın bize dünyada ve ahirette güzellikler vereceğini, bizi affedeceğini düşünürüz. Biz O’ndan güzel beklersek, Allah Teâlâ da dünya ve ahiret yurdumuzu güzel eyler inşallah.

Kadim Kültürümüzde Sözün Büyüsü

Büyüklerimiz, birini kötü bir şeyden sakındıracağı zaman meseleye sadece bir uyarı olarak bakmaz; sözün, kişinin nazarını ve istikametini belirlediğine inanırlardı. Negatif odaklı bir dil yerine, hayrı çağıran bir niyet dilini tercih ederlerdi:

• “Üstünü ört ki hasta olursun” uyarısındaki karanlık tablo yerine; dikkati şifaya ve afiyete yönelten “Üstünü ört ki afiyette kalasın” yaklaşımını benimserlerdi.
• “Nefsine uyma ki günaha düşersin” ikazını, kalbin rotasını hayra sabitleyen “Nefsine uyma ki rızaya eresin” düsturuyla taçlandırırlardı.
• “Kul hakkı yeme ki cehennemlik olursun” yerine, “Kul hakkı yeme ki cehennemlik olmayasın!” diyerek hayra odaklanmayı salık verirlerdi.

Atasözlerimiz de bu yaklaşımı destekler niteliktedir. “Ağzından yel alsın” sözü, negatif bir durum dile getirildiğinde o durumun gerçekleşmemesi için söylenmiş, adeta “negatif manifesti iptal etme” ritüelidir. “Bir şeyi kırk kere söylersen olur” sözü ise iyi düşünmenin ve konuşmanın gücüne dair kadim bir tespittir; neye odaklanırsan, neyi sürekli zikredersen onu hayatına çekersin anlamını taşır.

Manifest ile Tefe’ül (Hüsn-ü Zan) Farkı

Manifest kavramının dinimizde “tefe’ül” ve “hüsn-ü zan” ile örtüşen yanları olsa da bu iki kavram arasında temelden farklılıklar bulunmaktadır:

1. Odak Noktası: Manifest, benmerkezli ve ego odaklı bir kavramdır. Merkezde “ben” vardır; “Ben istiyorum, ben odaklanıyorum, ben enerjimi değiştiriyorum ve evren bana bunu getiriyor” düşüncesi hakimdir. Kişi burada kendini hayatının “yaratıcısı” konumuna koyar. Tefe’ül’de ise merkezde her zaman Allah vardır. “Ben niyet ettim, çabamı gösterdim, gerisini Allah’a bırakıyorum” diyerek, kâinatı zorlamak yerine Allah’ın lütfunu talep ederiz.
2. Sonuç ve Beklenti: Manifestte istediği şey gerçekleşmeyen kişi, genellikle kendisini, inancını veya “enerjisini” suçlar; derin bir hayal kırıklığı yaşar. Çünkü başarısızlığı bir hata olarak görür. Tefe’ül anlayışında ise istenilen şey gerçekleşmediğinde “hayırlısı buymuş” denilir. Kişi huzurundan ödün vermez; çünkü bilir ki Allah’ın hikmeti, insanın sınırlı bilgisinden çok daha büyüktür.
3. Arzu ve Terbiye Dengesi: Modern manifest kültürü, insanı sınırsız bir tüketim ve arzu döngüsüne hapseder. Burada “istemek”, ham bir hırstan ibarettir. Oysa tefe’ül, bir talep terbiyesidir. Müslüman, sadece nefsinin hoşuna gideni değil, Rabbi katında hayırlı olanı talep eder. Manifest dünyevi arzuları dayatırken; tefe’ül, “Ey Rabbim, niyetim budur; ancak Senin takdirin benim hayalimden daha güzeldir” diyerek teslimiyetle dilemektir.

Bu ayrım, dikkat edilmediğinde sadece bir tercih meselesi değil, inanç dünyamızı etkileyecek ciddi bir meseledir. İstemediğimiz bir şeyin hakkımızda hayırlı, istediğimiz bir şeyin ise şer olabileceği bilinciyle hareket etmek, başımıza gelen her musibeti bir “imtihan ve hayır” gözüyle görmek esastır.

Sonuç

Manifest etmek, kendi isteklerimizi evrene dayatmak değil; kendi ruhumuzu Allah’ın vaat ettiği “hayır” frekansına ayarlamaktır. Tefe’ül, yani hayra yormak, hayatın içindeki zorlukların içinde bile bir umut kırıntısı bulabilme sanatıdır.

Bugün “manifest” kavramını popüler kültürün sığlığından çıkarıp onu tevekkül, tefe’ül ve samimi bir dua ile yoğurduğumuzda, aslında İslam’ın asırlar önce bize öğrettiği “umutla yaşama” bilincine geri dönüyoruz. Unutmayın; bir hayaliniz varsa, onu size düşündüren Allah, gerçekleşmesi için de bir yol açmaya kadirdir. Yeter ki niyetiniz O’nun rızası olsun.

Rabbim! Bizleri dualı bir hayat yaşayan, duasını hayatına taşıyan, başkalarının dualarını alan ve duaları kabul olan kullarından eyle…